CEVAP: Oğul, babasının evinde ve maiyetinde olup birlikte aynı işte çalıştıkları takdirde servet babanındır. Çünkü örf ve adete göre oğul babasına yardımcı olarak çalışır. Oğul yaşının küçük veya büyük olması durumu değiştirmez. Fakat ayrı ayrı çalışırlarsa herkesin kazancı ayrı olduğu gibi ortak çalışacaklarına dair şart koşmuşlarsa şartlarına göre hareket edeceklerdir.

 

CEVAP: Bir kimsenin başkasına ait dirhem, dinar ve buğday gibi misliyattan olan bir şey malına karışırsa başkasına ait olan şeyin miktarını ayırıp -varsa- sahibine veya varisine iade edecektir. Yoksa borcunu ödemek gayesiyle fakirlere veya bir hayır müessesesine verecek. Ondan sonra kalan malda istediği şekilde tasarruf edecektir.

 

CEVAP: Mahsulü bölüşmek üzere arazi, bağ. elmalık gibi bahçeleri sulayıp ekmek için bir işçiye vermek hususunda ihtilaf vardır. İmamı Azam "a göre arazide caiz olmadığı gibi bağ ve bahçelerde de caiz değildir. İmam Şafiî'ye göre ise arazide caiz olmazsa da bağ ve bahçelerde caizdir. Peygamber (sa.) Hayber arazilerini devletleştirdikten sonra hurmalıklarım işletmek için yerli halka vermişti. Fıkıhta buna müsakat denilir. Müsakat muamelesine şiddetli ihtiyaç vardır. Zira bağ veya bahçe sahibi mülkünü işletmekten aciz olduğu gibi işletme imkânı olan kimsenin de bazen mülkü olmayabilir. Fakat İmam Malik, Alımed bin Hanbel ile İmameyne göre bağ ve bahçede böyle bir muamele caiz olmakla beraber arazide de caizdir. Şafiî mezhebinde tohum, toprak sahibine ait olmak üzere arazi işletmek için bir işçiye verilirse böyle bir muamelenin adı muhaberedir. Tohum işçiye ait olmak üzere arazi bir işçiye verilirse buna müzarâa denilir. Hanefî mezhebinde ise her iki muameleye müzaraa denildiği gibi muharebe de denilir. Yani müzaraa ile muharebe eskiden beri halk arasında yaygın olduğu için Hanefi uleması imameynin kavline göre fetva verilmiştir. Yani caiz olduğunu kabul etmişlerdir. Yalnız cevazı için birtakım şartlar vardır.

Bu şartlara riayet edilmezse batıl olur. Şartlar şunlardır:
1- Tarlanın ekine elverişli olması.
2- Tarla sahibi ile işçinin ehli akitden olmaları. Yani akil ve baliğ olmaları.
3- Müddetin beyan edilmesi.
4- Tohumun kime ait olduğunun belirtilmesi.
5- Tohum vermeyen kimsenin tarla mahsulünde payı ne kadar olduğunu belirtilmesi,
6- Tarla sahibinin tarlasını işçiye teslim etmesi.
7- Tarla sahibi ile işçinin tarladan elde edilen mahsulde ortak olmaları.
8- Tohumun cinsinin beyan edilmesi.

İmameyne göre müzaraa altı çeşittir:
1- Tarla ile tohum birisine, çift süren hayvan veya motor ile işçilik de diğerine ait olmak.
2- Tarla birisine, tohum, çift süren hayvan veya motor ve işçilik de diğerine ait olmak,
3- İşçilik birisine, kalan eşya da diğerine ait olmak. Her üç meselede müzaraa caizdir.
4- Tarla ile çift süren hayvan veya motor birisine, tohum ve iş çilik de diğerine ait olmak,
5- Tohum birisine, kalan eşya da diğerine ait olmak,
6- Tohum ile çift süren hayvan veya motor birisine, tarla ve işçilik de diğerine ait olmak.

 

Bu üç mesele de müzaraa olup, caiz değildir. Hülasa, İmam Azama göre müsakat caiz olmadığı gibi müzaraa da caiz değildir. İmam Şafiî'ye göre müsakat caizdir. Fakat müzaraa ile muhabere caiz değildir. Maliki, Hanbelî mezhepleriyle İmameyne göre ise hepsi caizdir. Her zamanda bu tip muameleler yaygın ve buna şiddetli ihtiyaç da bulunduğu için cevazına kail olanları taklit etmekte beis yoktur. Hanefi mezhebinde bu meselede imameynin fetvası muteberdir.